1- Burhan “araba” kelimesine “gerdune” manasında kullanıldığını söylüyor. Ekrem Beyefendi hazretleri med ile araba aradıkları için bulamamışlardır. Hatırımda kaldığına göre burhanda medsiz elif ile araba şeklinde yazılan ve Türkçede muharrefi ‘araba olan kelimeyi Asım Efendi merhum (koçu, hinto ve tarike ve emsaline şamildir) ibaresiyle tefsir etmiştir.

Şu hale göre araba Farisî bir kelime olduğundan imla-yı aslisiyle yani elif ile yazılmak zaruridir. (…)

Trabzon’dan Mektup Araba – Araba [Ayn ile] yazısı ilk önce Servet-i Fünun Dergisi üzerinde ortaya çıktı.

Bakınız ufacık bir tetkikten neler çıkıyor! Gerdûne mukabili olarak lisanımızda kullanılmakta olan kelime erbab-ı imla arasında öteden beri Türkçe bilinmekle beraber ‘araba diye ayın ile yazılır ve bir aralık “Türklerde ayın yoktur.” iddiasıyla ayın elif-i memdudeye bi’t-tebdil araba şekline konularak öylece meydan alıp gitmeye uğraşır iken geçende Ekrem Beyefendi tarafından hasbe’l-iktiza icra olunan tetkikat ve taharriyat arabanın Arabî’de addolunabileceğini ispat etmiş, Kazım Bey biraderimizin bu mektubu ise araba şeklinde Farisî bir kelime dahi mevcut olduğunu anlatmakta bulunmuştur.

İhtimal ki lafz esasen Arabî olmadığı gibi Farisî de değildir; fakat her hâlde şu iki lisandan birine mensubiyeti bizim için teşkil-i terakib nokta-yı nazarından hiç de ehemmiyetsiz görülemez ve görülmemelidir. Şu kadar ki – aslına tamamıyla tatbik etmek maksadıyla – bunu Çağatayca’da veya Farisi’de olduğu gibi harabe vezninde arabe diye telaffuz edecek olursak şivemize pek na-muvaffak düşecek: bu hacetten nasıl kurtulmalı bilemeyiz.

Her ne ise asıl mesele “arayan bulur” hükm-i tecrübesinin bu vesile ile bir kere daha sübut bulmuş olmasıdır. Demek isteriz ki tetkikat-ı ciddiye ve makula elbette bir hakikate müncer olur. Lisanımız bu gibi hakayık-ı medar-ı zuhur olacak tetkikata daha ne kadar ihtiyacı vardır, değil mi?

Trabzon’dan Mektup Araba – Araba [Ayn ile] yazısı ilk önce Servet-i Fünun Dergisi üzerinde ortaya çıktı.

Memleketimizde sanayi-i bedianın lüzumu kadar hüsn-i telakki edilip edilmediğine dair bir şey söylemek istemem; çünkü, yukarıda dâhi işaret ettiğim gibi, kendim nefayise pek düşkün olduğumdan herkesi de öyle kıyas eder ve güzelliğin zebun-i tesiri olmayacak bir kalbin vücudunu imkan haricinde görürüm. Mamafih, yalnız gazetenizin terakkisinde görülen adem-i sürat, nefayise rağbetimizin henüz layıkıyla inkişaf edemediğine derece-i kifayede delalet edebilir sanırım. Her şeyde, hususuyla sanayide terakkinin rağbete olan meyil ve ihtiyacı kabil-i inkar mıdır? Bununla beraber Servet-i Fünun’un şu son zamanlarda her vakitkinden ziyade bedayiperverliğe itina ettiğini maatteşekkür müşahede ediyoruz. Osmanlı ressamlarının mahsul-ı maharet ve sanatı olan tasvirlerle müzeyyen milli hikâyeler, tabii şiirler neşrinden ibaret bulunan ve erbabı nazarında pek büyük, pek mühim ve kıymetdar olan bu eser-i terakki cidden şayan-ı tebrik ve teşekkürdür.

Bir musavver ceridenin vazifesi işte budur. Yalnız Frenk gazetelerinden nakl-i tesavir ile bu vazife ifa ve ikmal edilmiş sayılamaz. Erbab-ı hamiyet ceridenizi bütün kendi müessir marifetimizle mal-a-mal görmek, o meşhur irfanı hep yerli mahsulat-ı nefise ile bezenmiş olarak temaşa eylemek ister. Vallah-ül muvaffak. Tanınmış bir adam olmadığım için imzamı koymaya lüzum görmedim. Resimdeki maharet ve iktidarım matlup derecede olsaydı size arz-ı hizmet ederdim, fakat heyhat!

Kadıköy fî 20 Nisan sene 312

Mektup: Servet-i Fünûn İdaresine yazısı ilk önce Servet-i Fünun Dergisi üzerinde ortaya çıktı.

Servet-i Fünûn [Okur Mektubuna Cevap] yazısı ilk önce Servet-i Fünun Dergisi üzerinde ortaya çıktı.

(…)

Peşte Mektubu yazısı ilk önce Servet-i Fünun Dergisi üzerinde ortaya çıktı.

(…)

Şu mukaddimeden maksat-ı hakiranem Servet-i Fünun’a -yukarıda bahsettiğim o himmetinden dolayı- bir teşekkür etmek, sonra da “nezaket ve hüsn-i muamele”ye dair karaladığım makale-i atiyenin bir köşeciğe dercini iltimasa vesile bulmaktır. Tarz-ı ifademden de anlaşılır ki bendeniz “muharrir” değilim.

(…)

“Bir Kari” İmzasıyla Alınmıştır yazısı ilk önce Servet-i Fünun Dergisi üzerinde ortaya çıktı.

Dersaadet 16 Eylül 1312

Ceride-i muteberelerinin geçen hafta zinetsaz-ı alem-i matbuat olan 289 numaralı nüshasında Berat’a ait birkaç resim görmüştüm. Resimler zararsızca olmuş, bir noksan varsa o da Berat’a ait olarak verilen tafsilatın pek muhtasar olmasından ibaret. Berat maskat-ı resimdir. Memleketim olan bir yere dair kariin-i kiramınıza biraz tafsilat vermeyi arzu ettiğimden zirdeki satırları yazdım.

(…)

Varit Olan Mektuptur yazısı ilk önce Servet-i Fünun Dergisi üzerinde ortaya çıktı.

(…) bu mektubu Prenses İsviçre’den Paris’de Figaro gazetesi muharriri Mösyö Alber Batay’a yazıyor. Mütalaasından anlaşıldığına göre prens zevcesini memnun etmiyormuş; ne olursa olsun, heyet-i içtimaiye arasında mevki-i mahsusu olan bir kadının namuskârlık hususunda bu kadar mübalatsızlık göstermesini tayip edenler pek çoktur. (…)

Prenses mektubunun imzasını yeni erkeğine nispetle sadece “Madam Rigu” diye koymuştur. İşte mektup:

“Mösyö,

Prens Şimey’den iftirakıma dair olan makaleniz pek güzel yazılmış, bundan dolayı sizi tebrik ederim.

Bu makale için size ne verdiler? Hakikat-i hâli yazarsanız ben o ücretin iki katını veririm. (…)”

Prenses Şimey’in Bir Mektubu yazısı ilk önce Servet-i Fünun Dergisi üzerinde ortaya çıktı.

                                                                                                                                                                    Londra 28 Kanunuevvel 1896

Aziz Efendim                                                                                                                        

Zat-ı maarif-sematları tarafından “Avrupa’da Ne Gördüm?” unvanıyla tasnif buyurdukları kitabı geçenlerde kemal-i şevk ve memnuniyetle okudum. Bu kadar güzel mergub bir eserin kalem-i belagat-ı şiyeminizden sadır olduğuna Edebiyat-ı Osmaniye’nin kâffeten düstanı arz-ı teşekkürat ederlerse gerçektir. Ancak bizim İngiltere’mizi pek beğenemediğinize elbette çok teessüf ederim. Belki Fransızcayı güzel bildiğiniz kadar bizim lisanımızı dahi bilseydiniz Londra’da geçirdiğiniz eyyamı o kadar sakil ve gayr-ı mülayim bulmazdınız. İnşallah başka bir kere buralara teşrif buyursanız İngiltere’nin tasvir ettiğiniz kadar fena olmadığını anlayacaksınız. Memalik-i Osmaniye’de sefer ve seyahat eden Avrupalıların ekserisi Türkçe hiç bilmediklerinden memleketiniz hakkında batıl ve asılsız hayalata düştüklerini görüyorsunuz. Burada da öyledir. (…)

Kambriç [Cambridge] Medresesi’nde lisan-ı Farsinin Muallimi

                Edvar Brovn [Edward Granville Browne]

Avrupa’da Ne Gördüm? unvanlı eserimizin “Londra” kısmı mütalaa olunursa memleketin sanayi ve hayat-ı mesaisini fevkalade alkışlamakla beraber yalnız bize garip gelen bazı adetlerini muaheze eylemiş olduğumuz görülüyor. Şu kadar sathi bir muahezenin kendilerince mucip olduğu teessüre teessüfle beraber İngiliz vesair Avrupa matbuatının bilir bilmez memalikimiz hakkındaki neşriyat-ı kazibelerinin bizleri ne kadar müteessir eylemesi lazım geleceğini bununla mukayese buyurmalarını Mister Brovn’dan [Edward Granville Browne] rica ederiz.

Mister Brovn’un [Edward Granville Browne] Mektubu yazısı ilk önce Servet-i Fünun Dergisi üzerinde ortaya çıktı.

İşte size birkaç resim ki memalik-i vasia-i şahanenin en uzak bir noktasına mütealik manzaralarını gösteriyor. Bilmem gönderdiklerimden memnun olur musunuz? Fakat ben resimlerimle mektubumu gazetenizde müşahede edersem pek memnun olacağım. Zaten en meserretli zamanım haftada bir defa dest-i iftihara aldığım gazetenizin mütalaasına münhasırdır.

(…)

Van’dan Mektup yazısı ilk önce Servet-i Fünun Dergisi üzerinde ortaya çıktı.

Servet-i Fünûn

Mektubunuzla resimleri kemal-i memnuniyetle aynen derç eyledik. Hakkımızda irae olunan eser-i teveccühe suret-i mahsusada teşekkürler ederiz. Gazetemizi takdiren yazdığınız fıkaratı -mektubunuzu aynen derç etmek arzusuyla- neşr eyliyoruz. İdaremiz bunları bir teşvik-i mültefitane olarak kabul eyliyor. Lütfen irsalini vaat eylediğiniz resimlerle makalata gazetemizin sahifeleri daima küşadedir.

(…)

Van’dan Mektup yazısı ilk önce Servet-i Fünun Dergisi üzerinde ortaya çıktı.

[Yazar ismi belirtilmemiş]

Pek çok ecnebiler İngiltere’nin Oksford [Oxford] ile Keymbriç [Cambridge] darülfünunlarını tertibatça Avrupa’nın sair darülfünunları gibi zannederler. Avrupa darülfünunları esasen azıcık yekdiğerine müteşabih iseler de bu iki İngiliz darülfünunu tamamıyla başka bir usuldedir. Belki ifadatımı bilgiç ve alafranga beylerden pek çokları istihfaf ederler, lakin ben gerek medreselerimizde gerek bu iki darülfünunda imrar-ı eyyam ettiğimden bila-tereddüt ifade edeyim ki bu iki darülfünun teşkilatça bizim medreselerin tarz-ı kadim tesislerine pek müşabihdir.

(…)

Kadimden beri medaris ve ehl-i medarisimizin selatin-i aliye-i Osmaniye’mizden gördükleri himaye ve niam-ı tergibkâraneyi bu İngiliz kolejleri İngiltere krallarından görmemişlerdir. Buralarını muhakeme ettikçe o himayeleri hüsn-i istimal etmediğimiz sabit oluyor ve kusurumuzun sübutuyla yüzümüz kızarıyor.

Londra’dan Mektup yazısı ilk önce Servet-i Fünun Dergisi üzerinde ortaya çıktı.

En güzide bir ceride-i edebiyenin sayfalarına pirayiş verecek kadar âlimane, vakıfane yürütülmüş olan o muhakemat-ı bercestenin mütalaasındaki zevk-i ruhaniye payan mı tasavvur olunur?

(…)

İlk nokta-i istizah: “Hengâme-i İftirak” makalesinde hayalperest olduğumu bilmünasebe zikir ve ilan ettiğim için beni bir daha hakikatperest sıfatıyla tavsif etmek hata olacağının hususi bir muterize içinde gösterilmiş olmasıdır.

Evet efendim, hayalperestim. Fakat hayalperestanın hakikatperestlikle münasebeti olamayacağı hakkındaki zehabın isabetini kim tasdik edecek? Şimdi, hakikate müstenit olmayan hayalat, hayalattan madut olamamak hikmet-i tabiiye hikmet-i felsefe ve bahusus hikmet-i tıbbiye muktezasındandır. Onun içindir ki tıp erbabı hakikate müstenit olmayan hayalata hayalat değil, hurafat demişler.

(…)

Hastaneden  – 10 Eylül 313 

Bir İntikatnamenin Cevabı yazısı ilk önce Servet-i Fünun Dergisi üzerinde ortaya çıktı.

Saye-i inayet-vaye-i cenab-ı padişahide bu kere malulin-i gureba için Adana şehrinde inşa ve cülus-ı meymenet-menus-ı hazret-i padişahi ruz-ı firuzunda teyemmünen resm-i küşadı icra kılınan hastanenin resmini posta ile takdim ettim.

Bu hastane mücerred-i velinimet-i meymenetimiz sevgili padişahımız efendimiz hazretlerinin emir ve fermanıyla ve terahhumen ihsan ve inayet buyurdukları akçe ile vücut-pezir olmuştur.

Şu maksad-ı alinin teyessür-i hüsn-i husulü emrinde Adana vali-i alisi Atufetlü Hüseyin Hilmi Bey hazretlerinin ibzal buyurdukları ikdamat ve saadetlü Defterdar ve Mektubî Beyefendiler hazretleriyle inşaat komisyonu heyeti canibinden ibraz olunan asar-ı insaniyet-i şayan-ı takdirat ve teşekkürattır. Resm-i küşatta vali-i müşarunileyh hazretleriyle erkân ve memurin ve müteheyyizan-ı vilayet ve ümera-yı askeriye hazır bulunmuşlardır.

Resimlerimiz yazısı ilk önce Servet-i Fünun Dergisi üzerinde ortaya çıktı.

Saye-i mamuriyet-vaye-i Hazret-i Hilafetpenahide Zor Sancağının merkezi bulunan Deyr kasabasında vaki nizamiye kışla-i humayunu talimhanesi ittisalinde ve mürtefi arazi üzerinde ve nam-ı nami-i hazret-i tacdariye olarak bir ciheti zükura diğer ciheti nisaya mahsus üçer koğuştan kırk yatak istiabında inşa olunan hastanenin resm-i küşadı veladet-i humayun-ı meymenet-makrun-ı Hazret-i Padişahiye müsadif yevm-i mesutta teyemmünen icra olunmuştur.

(…)

Zor Sancağında Hastane-i Hamidî yazısı ilk önce Servet-i Fünun Dergisi üzerinde ortaya çıktı.

Bu hafta intişar eden Servet-i Fünûn’un “Ecnebiler ve Türkçemiz” serlevhası altındaki Musahabe-i Edebiye’sini pek büyük bir dikkatle okudum. Muharrir-i musahabe bizce cidden mühim addedilmesi lazım gelen bir meseleyi hususi bir nezahet-i kalemiye, şayan-ı takdir bir metanet-i fikriye ile ne güzel temhit ve teşrih eyliyordu.

Tevfik Fikret Bey’in haklı bir lisan-ı muaheze ile hırpaladığı, sarstığı Piyerloti’yi [Pierre Loti] Fransa Encümen-i Danişinin aza-yı benamından bulunan bu vâkıf-ı her hâl-i şarkı, biraz da ben çekiştireceğim.

(…)

Fahri Yaveran-ı Hazret-i Şehriyariden ve Mekteb-i Harbiye-i Şahane Muallimlerinden Binbaşı Muhiddin

Aynen: Muhterem Servet-i Fünûn’a yazısı ilk önce Servet-i Fünun Dergisi üzerinde ortaya çıktı.

Bir müddetten beri Dreyfus meselesi her memlekette fikirleri meşgul etmektedir.

Dreyfus aleyhine lâhık olan hükümde isabet olup olmadığı ciheti mevzu-ı bahis bulunmak hasebiyle Fransa’da bu hususun bais olduğu kıl ü kal ve endişe esasen makul görülebiliyor ise de mahkemelerin lâyuhti olmamasına ve hükkâmın dahi sair insanlar gibi sehiv ve hatadan masun ve azade bulunmamasına nazaran nice nice eşhasın bila-mucip duçar-ı mücazat edilmiş oldukları muahhiren zuhur eden ahval ile nümayan olduğu halde hiçbir vakit keyfiyetin şu işte müşahede olunan ehemmiyet-i fevkaladeyi kesp etmediği calib-i nazar-ı dikkattir. Hatta miladi on sekizinci karnda Kalas’ın (Calas) Volter tarafından ve yüz sene mukaddem Lizörk’ün [Lesurque] müşahir-i vükelâ-ı daavî canibinden badelidam tashih-i mahkûmiyetleri yolunda kemal-i keremi ve belagatla vukua götürülen say ve gayret ve teşebbüsat bile bu derece tahdiş-i ezhanı badi olmamıştı. (…)

Miladi 1894 sene-i evahirinde yani bundan üç buçuk sene mukaddem Fransa erkân-ı harbiye yüzbaşılarından Harbiye Nezareti maiyetinde müstahdem Alfred Dreyfus’un tertibat ve tensikat-ı askeriyeye müteallik birtakım evrak-ı mühimme-i mahremane suretlerini bir ecnebi devlete teslim eylediği hakkında Fransa matbuatında zuhur eden şayia Fransızları azim-i halecana düçar etmişti. Almanya ile mabeynlerinde vuku bulan muharebedeki mağlubiyetlerini başlıca Prusya devletinin memleketlerine sevk eylediği eşhasın ihbaratına hamledegeldiklerinden Fransızlar serair-i askeriyenin hüsn-i muhafazasını mesail-i hayatiyeden addetmektedirler. (…)

Makale-i Mahsusa yazısı ilk önce Servet-i Fünun Dergisi üzerinde ortaya çıktı.

“İhtisasatımı beyan için her zaman müterakib-i fırsat idim. Lakin kuru bir beyan-ı mahmedet ve muhabbeti pek barid gördüğümden Servet-i Fünûn’a herhalde askercesine, Osmanlıcasına bir hediyecik ile arz-ı hissiyata kendimi mecbur tutuyordum. Bu emel işte bugün hâsıl olabildi. Takdim ettiğim resimler Sivas’ta Karapapak kabilesinden müteşekkil Hamidiye Hafif Süvari Alayları’na mensup Medet isminde genç bir neferin maharet-i cündiyanesini musavverdir. Henüz yirmi yaşında bulunan bu dilaverin atı, efendisinin her emrini icraya amade, muti ve sadık bir hizmetkâr gibi bütün kuvvetiyle sahibine merbuttur.

(…)

-30 Kânunusani, 1315-

Resimlerimiz yazısı ilk önce Servet-i Fünun Dergisi üzerinde ortaya çıktı.