İslamiyet’in en büyüklerinden biri kâğıt üzerinde olmayan her ilmin zayi olacağı düstur-ı hikmetini vaz ederek bütün tetkikat ve malumat-ı beşeriyenin sebt ve kaydı lüzumunu irae eylediği gibi ilim ve marifetin gayet kıymetdar bir mahfazası demek olan kitabın ve bu kitabı teşkil eden evrakın kadir ve kıymetini bilater etmiştir.

Kâğıt bizce mübarektir. Hatta nezd-i İslamiyet’te şimdilerde memba-ı ilim ve marifet görülen Avrupa’nın kâğıdı kâğıdın kadir ve kıymetiyle ve şerefiyle gayrı mütenasip bir surette mesela paket sarmakta istimal etmesini ve olur olmaz murdar yerlere atmasını müstehcen görürüz. Ulemamızdan bazı zevat sokak ortasında ve umumun pamal-ı müsamahası olacak bir yerde atılmış kalmış olan kâğıt pareleri –zerre kadar bir şeyn addetmek üzere değil belki sevap görerek– eğilirler toplarlar, ayak basılmayacak bir kenara koyarlar. Velhasıl sebeb-i hayatımız olan ihsan-ı hüda bulunan akvat-ı yevmiyemizin nişaneleri yani ekmek kırpıntıları bizce nasıl şayeste-i tevkir ise kâğıt parçaları da öylece şayan-ı ihtiramdır kâğıt en mübarek eşyadan maduttur. Kâğıt bildiğimiz beyaz ve mücella ve muntazam surette ezmine-i atikadan beri malum olmayıp terakkiyat-ı medeniye mahsuludur. Pek kadimde Mısır’da neşvünema bulan bir nevi nebatın evrakı kurutularak ve terbiye edilerek bunların üzerine yazı yazılırdı. Bilahare hayvan derileri bunun yerine kaim oldu. Tirşe denilen bu deri kâğıtlar elan bazı hususatta müstemil ve ez-an-cümle büyük mektep diplomaları böyle tirşe üzerine matbu ve muharrerdir.

Bilahere paçavradan kâğıt imali usülü keşf olunup terakkiyat-ı medeniyenin lüzum gösterdiği malzeme-i tecrübe ihtiyaca kâfi bir raddede tasnie başlanıldı. Kâğıdın icadı Çinlilere matuftur. Bugün Çin’de ve Japonya’da kâğıt Avrupa’dan ziyade sarf edilmekte olduğu ve yalnız vasıta-ı tahrir olarak kullanılmayıp sair ihtiyacatta da kâğıttan istifade edildiği malumdur. (…)

Musahabe-i Fenniye yazısı ilk önce Servet-i Fünun Dergisi üzerinde ortaya çıktı.

On beş, yirmi seneden beri medeniyetin terakkisi nazar-i itibara alınsa pek çok zaman evvel malum olduğu hâlde insaniyete ve medeniyete fevkalade hizmetler göreceği ve garibeler ve bedialar izhar edeceği meçhul kalan elektrik kuvvetinin bu terakkiyat-ı ahire-i medeniyeye pek büyük tesiri olduğu teslim olunur.

Elektrik yalnız bir şube-i marifetin terakkisine hizmet etmiş olmayıp pek muhtelif cihetlerde adeta harikalar göstermiştir.

Elektrik tababette dahi ehemmiyetle görülüp bazı emrazın tedavisinde vücudun takviyesinde elektrik kuvvetinin faide ve hizmeti olacağı tahmin edilmiş ve tecrübe olunmuştu.

Her türlü garibeler ve ucubeler izhar eden bu kuvvet-i fen tedavide istimal edilmeye başlayınca bu hususta dahi harikulade eserler ve bir iki cereyanın bir hastayı ayağa kaldıracağı yolunda bazı faraziyat bile şarlatanların sermaye-i intifai olmuştu. Elektrikle tedaviden şarlatanların ilanı gibi fayda görülemeyince zaten tababetin eski yolundan ayrılmak istemeyen, yeni usule pek çabuk ısınamayan ve elektrikle tedaviye esasen emniyet göstermeyen zevat bu usulün şarlatanlar eline düşmesi ve netayic-i hasenesi layıkıyla istihsal olunamaması üzerine böyle oyuncaklarla tababetin terakki etmiş sayılamayacağını iddiaya kadar varmışlardı. (…)

Elektrikten fenn-i tedavide ne raddeye kadar istifade edileceğini ve bu kuvvetin tababette tatbikat-ı fenniye-i cediyesi neden ibaret bulunduğunu yakında Amerika’da Boston şehrinde akd-i içtima eden bir cemiyet-i fenniye uzun uzadıya münakaşa etmiş ve elektrikle tedaviye taraftar olup tecarib-i müteaddide ile istihsal eyledikleri netayic-i haseneyi meşar raporlar gönderen etibbanın raporları da bu cemiyette okunmuştur.

Cemiyetin reisi doktor Cakson’un elektrikle tedavi hakkında irat eylediği makale nev şube-i marifetin terakkiyat-i hazırasını pek güzel göstermiştir. Gerek bu makalede  gerek üç dört seneden beri erbab-ı fennin elektrikle tedavi hakkında neşretmiş olduğu eserlerde bu usulün muhsinatından ve netayic-i hasene-i fiiliyesinden bahs olunarak bugün elektrikle tedavinin kaidesi teslim ve tasdik olunmuştur. (…)

Musahabe-i Fenniye yazısı ilk önce Servet-i Fünun Dergisi üzerinde ortaya çıktı.

Elektriğin adalat üzerine tesiri bugün muhakkaktır. Eğer adalat mütemadi surette cerayan-ı elektrikiyenin taht-ı tesirinde tutulursa kuvvet bulmakta ve sıkleti de ziyadeleşmektedir. Tetkikat-ı cedide ile anlaşılmış ki adalatın sıkleti elektrik kuvvetine bir müddet muntazam surette maruz bulunmakla yüzde kırk nispetinde tezayüt etmekteymiş. Bu sıklet bir arızadan neşet etmeyip ancak hâl-i tabiide neşvünemadan min-abes imiş. Bu hâlde adalata kuvve-i lazımeyi vermek için uzun uzadıya bedeni zahmetli jimnastiklere alıştırmaya çalışmaktan ise vücuttan münasip suretle elektrik cereyanı geçirmek kâfidir. Elektrik bu takdirde vücut için en güzel jimnastik hükmüne geçmek üzere kullanılabilir. (…)

Elektrik bir vasıta-ı tedavi olmak üzere ne kadar beşeriyete hizmet edecekse hizmet-i sıhhiyede dahi bulunabilecektir. Hıfz-ı sıhhatte suların safiyeti bir mesele-i hayatiye olup büyük şehirlerde pek çok telefatı mucip olan tifo ve kolera gibi emraz-ı mühlikenin başlıca esbab-ı sirayeti sular olduğu pek çok defa izah olunmuştur.

Suların tasfiyesi için şimdiye kadar pek çok usule müracaat edilmiş ve suların kaynatılması ve kaynatılmış su tevzi edilmesi, cesim süzgeçlerden geçirilmesi bazı mevad-i kimyeviye ile muamele olunması yollarına gidilmiştir. Suların tasfiyesi için en mükemmel ve en kolay çare sulardan bir müddet elektrik cereyanı geçirmek olduğunu bir zat iddia ederek bir sene akdem Fransa’da tecrübesine kıyam olunmuştu. Bu tecrübeler her ne kadar henüz mevki-i tatbika konulmamış ise de terk dahi edilmemiştir. Elektrik gazetesinin rivayetine göre Felemenk ulemasından doktor Tizal tarafından bu babda tetkikat ve tecarib-i mükemmelede bulunulmuştur.

Suyun müvellid’ül-ma ve mevlidü’l-humuza dedikleri iki anasırdan mürekkep olduğu ve cereyan-ı elektrik tesiri altında su bu iki anasıra ayrıldığı malum olup kimya dershanelerinde suyu bu iki anasıra ayırmak en basit tecrübedir. Sudan elektrik cereyanı geçince bir dereceye kadar küçük bir tahavvül vuku bulup elektriğin tesiriyle müvellid’ül-humuza dahi ozon yani madde-yi havaiyeye tebeddül eder ki bu da elektrikli müvellid’ül humuzadan gayrı bir şey değildir. Ozonun muzad-ı taaffün-i hassası da bugün müsellemattandır. Hatta dağlarda, kırlarda, denizlerde ve sahalarda ozonun ziyadece bulunması tebdil-i havadan görülen istifade-i bedeniyeyi temin eden bir sebep olmak üzere gösteriliyor. (…)

Musahabe-i Fenniye yazısı ilk önce Servet-i Fünun Dergisi üzerinde ortaya çıktı.

Gönüllerde bir zevk ve inşirah uyandıracak, yüzlerde tebessüm husule getirecek sohbetleri bırakıp da kasvet-efza, dai-i keder, hüzün-aver bir maddeden bahsetmek hoşa gitmez ama erbab-ı felsefeye sorarsanız bir kahkahadan ziyade bir bükâ şayan-ı rikkattir, mucib-i ibrettir! Bir şeker-handı bir katre sirişke tercih edecek olanlar bulunsun, ibret ve intibah cihetiyle elbet ikincisi birincisinden müessirdir. Sahte olarak gösterilebilecek bir tebessüme bedel bu birkaç damla yaşı dökmenin safiyane ve mütessirane olacağı düşünülürse yine ağlamanın gülmekten ulvi bulunduğu teslim olunur. Fakat musahabatımızda tefelsüften ziyade terakkiyat-ı cedide-i fenniye ve tetkikat-ı ahire-i ilmiyeyi söyleyip geçmek yoluna iltizam ettiğimizden erbab-ı tetkikten bir iki zatın son tetkikini kaydetmekle iktifa edeceğiz. Mahall-i tetkik kabristan olduğu için karilerimizi bu mesken-i ebediyeye sevk etmeden bir küçücük mukaddeme yapmaya mecbur olduk.

Kabirler her ne kadar yüreklerde bir hüzün ve tesir hasıl eder, kabristanı ziyaret insana gıyab-ı ebedîsiyle dağdar olduğu sevgililerini tahattur ile beraber akıbet-i hayat endişesini verir ve dünyanın fenasına burhan gösterir ise de beşeriyetin devr-i iptidaisinden beri insanlar kabirler hakkında bir hiss-i ihtiram beslemekte ve mekabiri başlıca bir ziyaretgâh görüp orada yatan zevatın ruhaniyetini de orada müftehi bilerek o ruhaniyetten feyz istemektedirler. Kabirler mukaddestir. Hemen her kabir kavimlerini mukaddes görmekte ve hüzün-aver yerleri gayetle muhterem tutmaktadır. Nazariyat-ı fenniyeyi itikadat-i akvam ile telif etmek cihetini hatırlamayan bazı inatçı mütefenninler kabirlerin şehir içinde ve berhayat olanların mesakini yakınında bulunması sıhhat-ı umumiye için muzır olup insanların da her mezhepte sıhhatlerini muhafazaya itina ile mükellef bulunduklarını ileriye sürmekte ve hükemadan bir kısmı emvatın defninden ziyade ihrakı muvaffak-ı fen olduğunu iddia eylemektedirler. Her ne kadar akvam-ı muhtelifenin emvat hakkındaki muamelesi muhtelif surette olup kimi mevtaları bir açık kabir yırtıcı kuşların pençe ve minkarına terk ediyor, kimi mumyalayarak binlerce sene muhafazasına itina gösteriyor… Ehl-i ketb ise emir-i tedfini kabul ve icra edegelmişlerdir.

Bir maraz-ı müstevliden vefat eden ve bedeninde tohum-ı maraz – yani muzır mikroplar – bulunan emvatın defin olunduğu kabirlerin bu mikropları etrafa yayacakları ve binaenaleyh intişar ve sirayet ve emraza sebep olarak sıhhat-i umumiyeyi ihlal edecekleri fikr-i fennîsinden tutturarak bazı zevat ihrak-ı emvata taraftar bulunmuşlar ve mevtanın ihrakı kadar sıhhat-i umumiyenin muhafazasına yardım eder bir usul bulamayacağını iddia eylemişlerdir. (…)

Her ne kadar manzarasının kasvet-efza olması cihetiyle kabristana yakın yerlerde oturulması tecviz edilmez ise de bazı erbab-ı tetkikin tetkikat-ı ahiresi kabirlerden korkulduğu kadar zarar görülmeyeceğini ve ihrak-ı emvat tarafdaranının gösterdiği mahzurlar beca olmadığını ispat eder. (…)

Musahabe-i Fenniye yazısı ilk önce Servet-i Fünun Dergisi üzerinde ortaya çıktı.

Bu yakınlarda Avrupa ceraid-i fenniyesi lambalarımızda yakmakta olduğumuz petrolün hidematından çokça bahsetmekte ve petrolün yalnız bir vasıta-ı tenvir olmak üzere değil pek güzel bir vasıta-ı teshin olarak da heyet-i içtimaiyeye hizmet edebileceğini söylemektedirler. (…)

Petrol yakarak odalarımızı aydınlattığımız gibi ısıtacağımızı da bir iki seneden beri kış mevsimlerinde Dersaadet’imizin bazı mağazalarında yakılan petrol mangalları göstermiş, İstanbul erbab-ı sanatından biri de böyle bir mangal icat etmiştir… Yalnız odaları ısıtmak için değil yemek pişirmek için de petrol kullanılması birçok cihetlerle mucib-i muhassenat olacağını iddia edenler vardır. Petrol ile yemek pişirmek üzere müteaddit usulde ocaklar tertip ve icat eylemişlerdir. (…)

Baloların ilk icadı zamanında bu vasıta ile insanların cevv-i havada kuşlar gibi uçacakları ve istedikleri yere girecekleri fikri bütün fikirleri işgal etmiş ve balonların terakkiyat ve ıslahatına hep bu nokta-ı nazardan çalışılmıştır. Ne çare ki Mongolfiye [Joseph-Michel Montgolfier ve Jacques-Etienne Montgolfier] biraderler tarafından balonun icadından beri pek çok seneler geçtiği hâlde balona dümen takılamamış ve havadan hafif olan bu alt hava cereyanlarının, şiddetli rüzgârlarının sevkine tâbi olmaktan kurtarılamamıştır. (…)

Mösyö Hermit isminde Fransa erbab-ı fenninden bir zat balonlar insanları havada gezdiremiyorsa bile bunlardan tabakat-ı mürtefa-yı havada rasadat ve tetkikat-ı fenniyeye hizmet cihetiyle pek çok istifade edileceğini düşünerek bu yolda tecrübelere giriştiği evvelki musahebatımızdan birinde söylemiştik. Bu zat tecarib-i ahiresi hakkında Fransa encümen- i fünununa bazı malumat vermiştir.

Mösyö Hermit balonlarını içine insan bindirmeden uçuruyor ve böylece en yüksek tabakalara kadar salıverebiliyor… (…)

Musahabe-i Fenniye yazısı ilk önce Servet-i Fünun Dergisi üzerinde ortaya çıktı.

Evet, Danimarka müştemilatından Seyland [Seylan] Adası’nda öyle vapurlar var ki bunlara bahrî ve berrî namını verebiliriz, daha doğrusu o vapurların birer çift ayağı var, istediği gibi sudan çıkar, karada yürümeye başlar, zahir Seylandlılar adalarında çokça görülen fok balıklarından imrenmişler de böyle bahri ve berrî vapurlar yapmışlar. Yahut cezirede mevcut birçok cesim göllerde seyr-i sefaini temin için birtakım küçük vapurlar yapmışlar ki suda vazifesini bitirdikten sonra altındaki tekerlekler sayesinde demir yollar üzerine çıkıyor, bir başka göle kadar yürüyüp gidiyor. Müteaccip olmayınız, rayların üzerine binen bu istimbotlar uskur yerine altındaki tekerlekleri tedvire başlıyor, karada bir lokomotif olup kalıyor.

Bu nev vapurların en şayan-ı hayreti mösyö Manyel ismindeki İsveç mühendisinin inşa eylediği “Sedanni” nam vapurdur. Vapur güzel bir uskur, latif surette gölde kat-ı mesafe eyliyor. Canı istedi mi sahile baştan kara teveccüh ediyor, kemal-i süratle yolunda devam ederek karaya oturacak yerde orada suyun dibinden beri gelip harice çıkan demir yolunun dişlerine altındaki tekerlekleri takıyor, bir silkiniyor, hiç hareketinde tevkif etmeksizin başını alıp karada dahi yüzüyor.

(…)

Ömrü vefa edenler bu gidişle elektriğin daha nelerini görecek. Şu nazenin, bugün her türlü hidemat-ı medeniye ve beytiyede istimal olunuyor. O halde biraz zaman sonra Avrupa şehirlerinin semasını örümcek ağı gibi teller kapayacak demektir. Öyle ya kimi telgrafa, kimi telefona, kimi ziya-yı elektrikîyi, kimi neva-i elektrikîyi nakle hizmet edecek. Lakin iyi ama bunların adam gibi istifi de bugün büyük bir müşkülat tevlit ediyor. Tellerden geçen cereyanın derece-i kuvvetine göre birbirine tesiri de var. Mesela gayet şiddetli cereyana hizmet eden bir telin yanındaki telefon hattı hiç işlemez. Şu mahzura evvela müsadif olanlar Amerikalılardır. Zira biz Avrupa şehirlerinin üzerleri telgraf telleriyle örümcek ağına dönecek derken Amerika bilad-ı hayret-efzası çoktan usturanın altına girmiştir.

Musahabe-i Fenniye yazısı ilk önce Servet-i Fünun Dergisi üzerinde ortaya çıktı.

Amerika’da intişar eden “âlem-i elektirikî” unvanlı gazete bu bapta garip bir misal zikr eyliyor.

(…)

Merak etmeyin ehl-i gayret her şeye çare buluyor. Şimdi karada yüzmeye bile çare bulmuşlar. Vapurların bahri ve berri olmasında fayda var da insanların şu iki hassayı cami bulunması fena mı ya? Bakınız mevsim takarrüp eyliyor, deniz banyolarını yapmaya başladılar. Yüzmeyi güzelce bildikten sonra bahri ve berri olmaktan kolay ne var?

(…)

Asetilen tesmiye olunan kıymettar gaz bize pek çok müşkül ve muhayyel meseleleri halleyliyor. Evvelce muhalattan addettiğimiz şeyleri mevki-i tahkike isal eyliyor.

(…)

Musahabe-i Fenniye yazısı ilk önce Servet-i Fünun Dergisi üzerinde ortaya çıktı.

Âlem-i fen ve marifette imal olunmuş ve edilmeğe çalışılmakta bulunmuş daha pek çok mevad-ı kimyeviye ve hikemiye vardır ki bunların hepsini musahabemize sığıştırmak pek zordur. Onun için bu kadarıyla iktifa eyliyoruz.

Musahabe-i Fenniye yazısı ilk önce Servet-i Fünun Dergisi üzerinde ortaya çıktı.

Fünun dairesinde ne derece terakkiyat vuku bulursa bu terakkiyattan sanayi ve ticaretin de istifade ettiği ve mesai-yi beşeriyenin birbirine merbutiyeti kavi olup fennî, sınaî, ticarî herhangi bir şube-i marifette terakki-rev-nüma olursa bunun bütün âlem-i medeniyette tesir gösterdiği muhakkaktır.

Erbab-ı fennin nazariyat ile iştigali asla bahis addedilemeyeceği gibi kimyahanelerde yapılan tecrübelerde alelekser netayic-i fiiliye göstermektedir. İşte bu neticelerden biri de suni meşin imaline muvaffakiyettir. İhtiraat-ı cedideden bahis mecami-i fenniyeden biri suni meşinin birçok hususatta istimal edilebileceğini dermeyan ediyor. (…)

Musahabe-i Fenniye yazısı ilk önce Servet-i Fünun Dergisi üzerinde ortaya çıktı.

Avrupa’dan gelen ayakkabıların tabanı mukavvadan yapıldığı cihetle şikayet olunuyordu. Şimdi yüzleri de suni meşinden yapılması muhtemeldir. Tabanından şikayet eder ki yüzünden de şikayet edecek miyiz? Her ne kadar suni meşin terakkiyat-ı sınaiyyeye bir misal tutulabilirse de tabiî kadar dayanıklı olmayacağı da muhakkaktır. Fakat biz burada yeni bir icadı göstermekle iktifa ederiz, başka cihete karışmayız.

Suni meşin değil suni kereste de yapıyorlar, tahta perdelerde ve bazı kaplamalarda kullanıyorlarmış. Kereste biçki tezgahlarında yapılır da ne kadar talaşlar ziyan olup gittiğine elbet dikkat edilmiştir. (…)

Odun kırıntılarından, yongalarından böylece istifade edilmezse bile İtalya hıfzıssıhha erbabından birinin iddiasına ve tecrübesine göre tedabir-i sıhhiye ittihaz ve icrasında istifade edilebilecekmiş. (…)

Muzadd-ı taaffün-i mevadd gibi kullanılacak odun biraz yaş olmalı ki çok duman versin. Bu suretle tathiratta kapıların ve pencerelerin muhkemce kapanmak lazım geldiğini söylemeye lüzum yoktur. Elbet böyle olmak lazım geldiği kestirilir.

Mademki tedabir-i sıhhiyeden söz açıldı. Köpeklere pek o kadar emniyet etmemek ve bu hayvanı insan pek yanına sokmamak da tedabir-i sıhhiye cümlesinden olduğunu Berlin’de vukua gelen bir vaka göstermiştir. (…)

Musahabe-i Fenniye yazısı ilk önce Servet-i Fünun Dergisi üzerinde ortaya çıktı.

Heyet-i içtimaiye-i beşeriyede büyük bir bela olup haraba ve sefalete ve nice kimselerin perişan bir surette terk-i hayat eylemelerine sebep olan işretin men’i ve insaniyetin bu beliyyeden tahliyesi için ittihaz olunan tedabir de kavaid-i sıhhiye-i maddiye ve maneviyenin en birincilerinden sayılmak lazımdır. (…)

Dinen de, aklen de, fennen de mazarratı şüphesiz olan meşrubat-ı küûliye istimali tahdit olunsun ve insanlar işret belasından kurtarılsın da ne suretle ve her nerede olursa olsun nazar-ı memnuniyetle görürüz.

Musahabe-i Fenniye yazısı ilk önce Servet-i Fünun Dergisi üzerinde ortaya çıktı.

Bisan Çiftlik-i Hümayunu Dâhilinde Yeni Cadde (Üstte) yazısı ilk önce Servet-i Fünun Dergisi üzerinde ortaya çıktı.

Bursa dâhilinde Kirmasti kasabası içinden mürur edip Abulyond [Uluabat] Gölü’ne munassıp olan ve feyezan-ı miyah zamanında yüz yirmi metreye kadar arz peyda etmek üzere suret daimede altmış metre ittisa ile cereyan eden nehrin üzerine saye-i umran-vaye-i cenab-ı padişahide gayet güzel bir köprü inşa olunmuştur.

(…)

Resimlerimiz yazısı ilk önce Servet-i Fünun Dergisi üzerinde ortaya çıktı.

Bu nüshamızın 313. sayfasında müşahede eylediğiniz resimlerden birincisi Nablus dâhilinde Taberiye Gölü sahilinde kâin olup kuvve-i inbatiye ve kesret-i mahsulatı ile hakikaten yegâne addolunan Bisan Çiftlik-i Hümayunu’nda vücuda getirilmiş güzel bir caddeyi irae eder. Kudüs-i Şerif’ten Nablus tarikiyle Hayfa’ya kadar berren seyahat eden muhbir-i mahsusumuz Bisan Çiftlik-i Hümayun’u dâhilinin intizam ve letafetini tarif etmekle bitiremiyor. Köylere muntazam caddeler vücuda getirilip iki tarafına muntazam dükkânlar inşa olunmuş ve bu bapta çiftlik müdürü Kolağası Nuri Bey’in himmet ve gayreti hakikaten şayan-ı takdir bulunmuştur. (…)

“Su İçinde Hareket Eder Elektrikli Bir Tramvay”

İngiltere’nin ahiren inşa olunan Braytın ve Rotingam deniz hamamları münasebetiyle bu hamamlar arasında bulunup med ve cezir zamanda su altında kalan tarikte bir şimendifer inşa olunmuştur ki hakikaten havarik-i sanayidendir. Su içinde elektrikli bir şimendiferden müteşekkil olan bu hattın umumi planı geçen Teşrinisani’nin yirmi sekizinde İngiltere’de yapılmış ve netayiç-i ticariyesi pek menfaatli zuhur etmiştir.

(…)

Resimlerimiz yazısı ilk önce Servet-i Fünun Dergisi üzerinde ortaya çıktı.

Ulviyet-i tabiatı tetkik için insanlar ilk nazar- ı tefahhusu semaya atfetmişlerdir. İlm-i heyetin esası da ulum ve fünun-ı saireden pek çok zaman evvel vaz edilmiştir. İnsanlar kendi mahiyet-i uzviyelerini anlamadan seyyaratın harekâtını hesaba, sevabitin vaz ve cesametini tayine çalışmışlardır. Mısr-ı Kadim kâhinleri bile tetkikat-ı semaviyeyi en büyük fazl ve himmet ve yegâne fen ve marifet bilirlerdi. İnsanların asırlardan beri nazar-ı tetkikini, hayretini celp eden bu bi-intiha saha-i semada acaba tam bir tetkik meydana konulmuş mudur? Şems’i tarattılar, terkibini anladılar. Kamer’in haritasını çıkardılar. Dağlarını, derelerini ölçtüler. Fakat sade bir noktada henüz meydan-ı tetkik küşadedir: Ecram-ı semaviyeden kat-ı nazar semanın nice şiir-i üdeba için tavsifat-ı hissiyat-perverane serdine zemin olan rengi, nice hükemanın nazar-ı hikmetini celp ederek müddet-i medide vakf-ı hayret eyleyen o tatlı mavi rengi neden ileri geliyor? Buna bile erbab-ı fen kati bir karar veremedi. Nasıl olur ki Merih seyyaresinin meskûn olup olmadığı meselesi kolayca hallediliversin?

(…)

Musahabe-i Fenniye yazısı ilk önce Servet-i Fünun Dergisi üzerinde ortaya çıktı.

(…)

Sanat daha nelere hile katıyor? Çiçeklerin rengini bile değiştirdiğini evvelce yazmıştık. Fakat yakında Paris’te rengi değiştirmek değil, kokuyu değiştirmek moda olmuştur. Gayet güzel pembe bir gül… Uzaktan görür görmez güle mahsus rayihayı insan -kablelvuku gibi- sanki istişmam etmeye başlıyor. Hayalî lezzeti hakikate tebdil için o güzelim gülü tehalükle severek ele alıyor. Uzv-i şemmine yaklaştırıyor. Mütehassirane kokluyor. Acaba şammesi mi yanıldı? Yoksa basiresi mi? Elindeki gül mü değil, yoksa kokusunda mı aldanıyor? Gülden gül rayihası yerine güzel bir menekşe kokusu geliyor. Hayır, ne gözü ne de burnu aldanmıştır. Bu, bir yeni Paris modasıdır.

(…)

Musahabe-i Fenniye yazısı ilk önce Servet-i Fünun Dergisi üzerinde ortaya çıktı.

Terlemek faydalıdır derler. Soğuk algınlığına birinci ilaç hastayı terletmektir. Terin faydası nedir? Soğuk algınlığında terlemekle bir aks-ı amel hasıl olacağını anlayabiliriz.

(…)

Bu zat, insan terini hayvanata mesela kelblere ve tavşanlara şırınga etmiştir. Bir köpeğe vücudunun bir kilosuna mukabil on beş santimetre mükaap ter şırınga edilmekle yirmi dört saat zarfında telef olduğu görülmüştür.

(…)

Musahabe-i Fenniye yazısı ilk önce Servet-i Fünun Dergisi üzerinde ortaya çıktı.

(…)

Malum olduğu üzere hikmet-i ameliyathanelerinde mikyasü’l kuvve  dedikleri bir alet vardır. Hikmet kitaplarında de resmini, tarifini buluruz. Esasen bizim el kantarlarına benzer bir şeydir. Çocukken kilerden bir küçük kantarı çalarak bir iki arkadaş kuvvet yarışına çıktığımızı hatırlıyorum.

(…)

Musahabe-i Fenniye yazısı ilk önce Servet-i Fünun Dergisi üzerinde ortaya çıktı.