(…)

Biliyorum, muharrir-i musahabekârınızın her vakitten ziyade Ramazan’da söylediklerini dinlemek, hislerine iştirak eylemek istersiniz. Şehrimizin Ramazan menazırını gördükten sonra acaba Servet-i Fünun postacısı da şu seyrettiklerimiz için ne yazacak dersiniz.

Mah-ı mübareğin ilk günlerinde “menazır-ı Ramazaniye”yi nazar-ı tetkikten geçirirken hep bu ciheti düşünüyordum. Defter-i hatırata ufak tefek işaretler vaz etmek şartıyla Ayasofya’dan Fatih’e kadar yaptığım bir cevelanda zemin-i musahabe teşkil edecek iyi sermaye buldum diye seviniyordum. Yok yok! Ne derlerse desinler İstanbul’un Ramazanlığı hiç de her sene yeknesak değil.

(…)

Lakin uzun gecelerde sahuru getirmek de ne kadar müşkil. Şehzadebaşı bize bu hususta iyi yardım eyliyor ama yine nafile. Artık tiyatroları saat 3’te başlatıp 11’e kadar sürmeye teşvik etmek biraz güç olur.

(…)

Ramazan’da evvel müşahede edilen mutedil, müsait havaların devamını pek arzu eyliyorduk ama kış yine hükmünü icraya başladı. Hele Pazar günü ikindiden sonra Ramazan cevelanına ibtidar edenler –boş midelerin tesiri de inzimam ederek- şiddet-i burudeti pek iyi hisseyliyorlar, Beyazıt sergisini bir defadan fazla dolaşmaya muktedir olamıyorlardı.

(…)

İşittiğimiz o Çin ve Japon mağazası buradan ilerideydi. Aksa-yı şark yadigârları içinde o kadar şayan-ı hayret bir şey göremedik. Birtakım kitap-füruşlarla “tiryaki” levazımı satanlar arasında yolumuzda devam ederek dışarı çıktığımız vakit ise şimal rüzgârı daha sert esmeye başlamıştı.

(…)

İstanbul Postası yazısı ilk önce Servet-i Fünun Dergisi üzerinde ortaya çıktı.

(…)

Ekrem Bey yazısı ilk önce Servet-i Fünun Dergisi üzerinde ortaya çıktı.

Evvelce vaat ve ilan edildiği vecihle üstad-ı muhteremin Araba Sevdası unvanlı eseri Ressam Halil Beyefendi’nin mahsul-i çire-destî-i hüneraneleri olan resimlerle müzeyyen olduğu halde bu nüshadan itibaren derce başlanıyor. Memleketimizde ilk defa olarak millî bir eser-i âliyi, Osmanlı ressamlarının medar-ı iftiharı addedilmeye şayan bir fırça ile musavveran neşre muvaffakiyet Servet-i Fünûn için ne büyük şeref ve saadettir.

Ekrem Bey yazısı ilk önce Servet-i Fünun Dergisi üzerinde ortaya çıktı.

[Recaizade Mahmut Ekrem’in el yazısıyla Servet-i Fünun dergisi için yazdığı takdirnameden bir parçanın fotoğrafı. Yer, tarih ve imza mevcut.]

Edib-i Mükerrem Recaizade Atufetlü Ekrem Beyefendi’nin İstinye’deki Sahilhanelerinde Kütüphaneleri ve Yazıhaneleri yazısı ilk önce Servet-i Fünun Dergisi üzerinde ortaya çıktı.

Kafiye sem için midir, nazar için midir? Sem için olursa mesela “hayat-neşat”, “heb- mezheb”, “icaz-incaz” gibi ahirindeki harfler aslen muhtelif olduğu halde Türkçede birbirlerinden farksız olarak telaffuz edilen kelimat birbirine kafiye olabilecek. Nazar için olursa buna müsaade edilmeyecek.

Bendenizce kafiyenin sem için olduğu bahse bile şayan görülmeyecek kadar zahirdir. Bir mızıkanın intizamını mızıkacıların tertibinde veya esvaplarının yeknesak olmasında mı arayacağız yoksa duyacağımız asvat-ı latifenin aheng-i imtizacında mı? (…)

Makale-i Edebiye yazısı ilk önce Servet-i Fünun Dergisi üzerinde ortaya çıktı.

Fünun dairesinde ne derece terakkiyat vuku bulursa bu terakkiyattan sanayi ve ticaretin de istifade ettiği ve mesai-yi beşeriyenin birbirine merbutiyeti kavi olup fennî, sınaî, ticarî herhangi bir şube-i marifette terakki-rev-nüma olursa bunun bütün âlem-i medeniyette tesir gösterdiği muhakkaktır.

Erbab-ı fennin nazariyat ile iştigali asla bahis addedilemeyeceği gibi kimyahanelerde yapılan tecrübelerde alelekser netayic-i fiiliye göstermektedir. İşte bu neticelerden biri de suni meşin imaline muvaffakiyettir. İhtiraat-ı cedideden bahis mecami-i fenniyeden biri suni meşinin birçok hususatta istimal edilebileceğini dermeyan ediyor. (…)

Musahabe-i Fenniye yazısı ilk önce Servet-i Fünun Dergisi üzerinde ortaya çıktı.

Avrupa’dan gelen ayakkabıların tabanı mukavvadan yapıldığı cihetle şikayet olunuyordu. Şimdi yüzleri de suni meşinden yapılması muhtemeldir. Tabanından şikayet eder ki yüzünden de şikayet edecek miyiz? Her ne kadar suni meşin terakkiyat-ı sınaiyyeye bir misal tutulabilirse de tabiî kadar dayanıklı olmayacağı da muhakkaktır. Fakat biz burada yeni bir icadı göstermekle iktifa ederiz, başka cihete karışmayız.

Suni meşin değil suni kereste de yapıyorlar, tahta perdelerde ve bazı kaplamalarda kullanıyorlarmış. Kereste biçki tezgahlarında yapılır da ne kadar talaşlar ziyan olup gittiğine elbet dikkat edilmiştir. (…)

Odun kırıntılarından, yongalarından böylece istifade edilmezse bile İtalya hıfzıssıhha erbabından birinin iddiasına ve tecrübesine göre tedabir-i sıhhiye ittihaz ve icrasında istifade edilebilecekmiş. (…)

Muzadd-ı taaffün-i mevadd gibi kullanılacak odun biraz yaş olmalı ki çok duman versin. Bu suretle tathiratta kapıların ve pencerelerin muhkemce kapanmak lazım geldiğini söylemeye lüzum yoktur. Elbet böyle olmak lazım geldiği kestirilir.

Mademki tedabir-i sıhhiyeden söz açıldı. Köpeklere pek o kadar emniyet etmemek ve bu hayvanı insan pek yanına sokmamak da tedabir-i sıhhiye cümlesinden olduğunu Berlin’de vukua gelen bir vaka göstermiştir. (…)

Musahabe-i Fenniye yazısı ilk önce Servet-i Fünun Dergisi üzerinde ortaya çıktı.

Heyet-i içtimaiye-i beşeriyede büyük bir bela olup haraba ve sefalete ve nice kimselerin perişan bir surette terk-i hayat eylemelerine sebep olan işretin men’i ve insaniyetin bu beliyyeden tahliyesi için ittihaz olunan tedabir de kavaid-i sıhhiye-i maddiye ve maneviyenin en birincilerinden sayılmak lazımdır. (…)

Dinen de, aklen de, fennen de mazarratı şüphesiz olan meşrubat-ı küûliye istimali tahdit olunsun ve insanlar işret belasından kurtarılsın da ne suretle ve her nerede olursa olsun nazar-ı memnuniyetle görürüz.

Musahabe-i Fenniye yazısı ilk önce Servet-i Fünun Dergisi üzerinde ortaya çıktı.

Evvela süfun ve sefine lügat-i Arabiyelerinin naklettiğim tefsiratından anlaşıldığı üzere suyun yüzünü sıyırmak gibi edna bir mülabese ile gemiye “sefine” ıtlak olunmuş olduğuna göre bu ıtlak yeryüzünü çizmek veya tozları ve toprakları yarmak, yırtmak veyahut yeryüzünde bir ufacık gemi gibi seyir ve hareket etmek alaka-i teşbihiyeleriyle “gerdune”ye de teşmili ve fakat asıl gemiden tefrik ve temyizinde suhulet husul için sefinenin bir nev-i mahsusuna mevzu bulunan “araba” kelime-i Arabiyesinin “sefine”ye bedel istimali neden caiz olamasın? “Merakib” lügatının vesait-i nakliyenin berrî ve bahrîsine şamil olması “sefine” demek olan “araba”yı “gerdune”ye de teşmilde niçin mikyasün aleyhi vema bi’t-tatbik addolunamasın? (…)

İşte bu tahkikat ve mütalaat “araba” kelimesinin imlasınca melufiyet-i kadimede sebat için bendenize bir medar-ı kavi oldu. Bunu “araba” suretinde yazanların dahi elbette birer gûne tetkikleri ve mütalaaları olmak lazım gelir. Ben onları bilemediğim ve ber-vecih tafsil-i icra ettiğim tahkik ve tetkiki ise kendimce kâfi ve müsait gördüğüm için itiyat ve içtihadımda mazur görüleceğimi ümit ederim.

Servet-i Fünûn Müdürü Beyefendiye: Araba-Araba [Ayn ile] yazısı ilk önce Servet-i Fünun Dergisi üzerinde ortaya çıktı.