Kafiye

Her sanatın terakkisi icat ile hasıl olur, icadın terakkiye hizmeti faydası nispetindedir. Her fayda burhansız takdir olunamaz. Erbab-ı ihtisas ihtiraat-ı şahsiyelerinin delail-i makuliyetini ortaya koymadıkça indi olarak vücuda getirdikleri yeni şeyler itirazdan salim kalmaz; çünkü meslektaşlarının her ferdi o delaili keşfe muktedir değildir.

Sanayi-i nefisenin -hususuyla edebiyat gibi fikre, cinse, hayale taalluk eden- şubelerinde ibraz olunacak teceddüdün nasıl bir faydaya esas olacağı tayin olunmalıdır ki mergubiyeti mürur-ı zaman ihtiyacından vareste kalsın. Gayr-i menus pek çok hakikatler vardır ki insan bu hakikatlerin zıddını, ahlafını iltizamda haksızlığını, yalnız haksızlığını değil hatta zararlı çıktığını bilir de sırf ilca-yı itiyat ile yine fikrinden vazgeçemez. Bu bir noksandır ki istifadeye, tekemmüle manidir.

“Kafiyenin lütfu samiaya aittir.” sözü işte böyle bir hakikatti. “Abes” ile “muktebes” kelimelerinin Türk şiirlerinde cevaz-ı takfiyesi o hakikatin muktezasından iken mahza lisan-ı garb kavaid-i edebiyesine menafi olması gibi vâhî bir sebeple bu kafiye reddedilemezdi.

(…)

Musahabe-i Edebiye yazısı ilk önce Servet-i Fünun Dergisi üzerinde ortaya çıktı.

-Fi 31 Temmuz sene 313-

Şiir: Bir Latife yazısı ilk önce Servet-i Fünun Dergisi üzerinde ortaya çıktı.

-Bir sefilenin hasbihali-

(…)

5 Şubat 1313 

Şiir: Sefalet-i Baride yazısı ilk önce Servet-i Fünun Dergisi üzerinde ortaya çıktı.

Gedikpaşa, 6 Şubat 1313 

[*] Bursa’da Fevaid risalesi sermuharriri Celal Paşazade Rıfat Bey’e.

Burudat-name [*] yazısı ilk önce Servet-i Fünun Dergisi üzerinde ortaya çıktı.

Şiir: Hatıra-i Mukaddese yazısı ilk önce Servet-i Fünun Dergisi üzerinde ortaya çıktı.

-13 Şubat 1313-

Şiir: Ayasofya yazısı ilk önce Servet-i Fünun Dergisi üzerinde ortaya çıktı.

Eyyam-ı baharest gül u lale u nesrin

Ez-hak berayent…  Tu der hak çeraği?

Çün ebr-i baharan berevem, zarbegirem

Der kabr-i to çendan ki to ez-hak-i berayi

Kıtası büka-efza… Bir suver-i şadmanda guş-dar-ı çeng ü çegane olanlara farza Kâzım Paşa merhumun:

Saki eman hıram et,

Nakısları temam et,

Rindanı mest-kâm et

Def eyleyüb humarı!

Teranesi raks-aver olur.

(…)

-10 Nisan 1314-

Şiir Hakkında yazısı ilk önce Servet-i Fünun Dergisi üzerinde ortaya çıktı.

Tenkidat

İntikat şöhretin peyrevidir. Hüsün ve kubhundan bahsolunacak eserler okunanlar, okunmak liyakatinde bulunanlar olursa tenkit daha müfit, intikadın faydası daha umumi olur.

Bir sanatın bir milletin seviye-i terakkisine göre hadd-i vustasında olanlarca dahi malum-ı nevakısını, zevaidini göstermekten istifade edecekler yalnız müptedilerle nev-heveslerdir. “Bu manzumenin şu mısrası vezinsiz. Şu ibarede rapt yok. Bu kelimede imale, ötekinde zihaf var. Türkçe kelimatı Farisi, Arabi kaidesi üzere birbirine izafe caiz midir ya?” gibi ihtarlar mekteplerde, hususi derslerde, yahut usul-i iptidaiye talimini deruhte eden gazetelerde olur.

Okuduğum, okuyacağım eski, yeni şiirler hakkında vakit buldukça neşr-i mütalaat edeceğim. Naci merhumun asarına, ahlakına dair suret-i umumiyede olarak yazdığım küçük bir intikadın -kanaat verecek en küçük bir beyyineye bile makrun olmamak şartıyla- uğradığı koca itirazlar sırasında intikatlarımın garazdan, ivazdan selametine hüküm olunmak için Servet-i Fünûn mündericatını da tenkidim teklif olunuyormuş. Mündericatı bi’n-nisbe en ziyade bahse değer ceride-i edebiyemiz Servet-i Fünûn’dur. Mütalaatım elbette ekseriyet üzere bu gazeteye münhasır olacak.

(…)

-1 Mayıs 1314-

Musahabe-i Edebiye yazısı ilk önce Servet-i Fünun Dergisi üzerinde ortaya çıktı.

-6 Teşrinisani 1314-

Şiir: Tagazzül yazısı ilk önce Servet-i Fünun Dergisi üzerinde ortaya çıktı.

Şakirtlerime: yazısı ilk önce Servet-i Fünun Dergisi üzerinde ortaya çıktı.

Zemzeme-i Heva yazısı ilk önce Servet-i Fünun Dergisi üzerinde ortaya çıktı.

“Servet-i Fünûn’a yazı yazmak benim gibi âcize-i kalem için gittikçe güçleşiyor. Bu güçlüğün derecesini şimdi anladım. Çünkü edebiyat ile az çok tevaggül edenler için “Musahabe-i Edebiye” serlevhası altına yazı yazmak kadar kolay şey olamazken deminden beri yazacak pek çok mütalaalar varid-i hatır olduğu halde bakınız daha üçüncü satırdayım. Bir zamandır bu kürsi-i hitabete çıkanlar o kadar talakat, o kadar ihata gösterdiler, öyle nutuklar, öyle mütalaalar irat ettiler ki artık benim için yakın bir noktadan haftada bir kere o mütalaaları dinleyip, istidadım derecesinde istifade etmekten başka yapılacak şey kalmamıştı.

Bir yerde mi okumuş, birinden mi işitmiştim bilmem: Vaktiyle bir kadın, zevcine ikide birde: “Sen edip, âlim, feylosof bir zatsın. Senin gibiler mehafil-i edepte nutuklar irat eder, alkışlanır. Şan, şöhret kazanır. Ben seni ne zaman öyle bir mevki-i hitabette görüp iftihar edeceğim?” dedikçe adamcağız lisanında lüknet olduğundan, kendisinde hırs-ı şöhret olmadığından bahis ile itizar edermiş. Bir gün kadının son derece ısrar ve ibramı üzerine bir mecma-ı üdebada hitabete mahsus olan kürsüye çıkar. (…)

Musahabe-i Edebiye yazısı ilk önce Servet-i Fünun Dergisi üzerinde ortaya çıktı.

-Kabahat bende değil beni zorla buraya çıkaran facirededir. Ey cemaat! Siz bugün yalnız şu rezaletime sebep olan refikamdan mufarakâtıma şahit olmak üzere buraya toplanmış oluyorsunuz. İşte bu kadar. Hatip sürekli kahkahalarla alıklaşarak çekilir gider.

Şimdi şu hikayeyi nakle ne lüzum vardı? Bu haftanın Musahabe-i Edebiye’sini ben kendi arzum ile deruhte ettim. Bana bu kârı teklif eden olmadı. Lisanımda lüknet de yok. Aciz olmak başka, dilsiz olmak başka, öyle değil mi? Her ne ise biraz da ben söyleyeceğim. Çünkü istifade yalnız dinlemekle olmuyor. Söylemek de lazım. İnsan fikrini söylemeli ki hatasını anlasın.

Servet-i Fünûn’un münderecatı hakkında birçok itirazlar görüyorum, işitiyorum. Şiveye, kaideye muhalif ifadeler nerede olursa olsun tahtie olunur. Hataya hata demek hata değildir. Fakat bu itirazlar o kadar yolsuz irat ediliyor ki hepsine birden hiç demek bence bu gazetenin münderecat-ı nefisesine tariz etmekten yüz kat haklı, bin kat hayırlıdır. İnsaf edelim. Şiveye, kaideye muvafık yazılmış pek çok eserlerin hiçbir şey olmadıklarını görüyoruz. Hele edebiyatta kusursuz çirkine kusurlu güzel her zaman tercih olunur. Ne olursa olsun, birine çirkin birine güzel demek tabiidir. Evet, Hüseyin Cahit Bey’in:

“Bizi karşı karşıya bulunduracak her şeyden ziyade korktuğum hatta feci bir neticeyi bile ona tercih ettiğim gülünç bir telakki vücuda getirebilecek tesadüften çekiniyorum.”

İfadesinde zaaf-ı telif yahut muhalefet-i şive olmakla bu cümlenin dâhil olduğu makaleyi hiçe saymak garezsiz olamaz. (…)

26 Şubat 1313

Musahabe-i Edebiye yazısı ilk önce Servet-i Fünun Dergisi üzerinde ortaya çıktı.