Bu sene havada görülen ittiratsızlık yalnız bazı havai sohbetlerin zeminini teşkil etmekle kalmayıp vücutlarda az çok rahatsızlık da gösterdi. Ab ve havanın sıhhat ve afiyetle münasebeti musaddık ve mücerrep olup bir mevkinin letafet-i tabiyesinden bahsedildiği ve ikamete layık olduğu söylendiği sırada havasının ciyadeti, sularının lezzet ve saffeti de birlikte söylenir ki ispat-ı müddea edilmiş olsun. Havanın vücuda tesirini anlamak güç bir şey olmadığı gibi ispat etmek de pek kolaydır. Batak yerlere civar köylerde oturan halkın vücutlarına bakılsın: Renkleri sararmış, sıhhat-i bedeni gösteren pembelikten eser kalmamış, karınlar şişmiş, gözlere fersizlik gelmiş olduğu müşahede olunur. Bir de dağlık ve ormanlık yerlerde ikamet eden ahali görülsün: Bunların renklerinde taravet ve adalatında kuvvet, her halinde tam bir sıhhat eseri nazara çarpar.

(…)

Musahabe-i Fenniye yazısı ilk önce Servet-i Fünun Dergisi üzerinde ortaya çıktı.

Tebdil-i havada dikkat edilecek pek çok noktalar olup bunları saymak bizim salahiyetimiz dairesinde değildir; etibbaya aittir. Yine onların reyi ve fikrine istinat ederek diyebiliriz ki vücutlarında bir arıza olmadığı ve sıhhat ve afiyetleri yerinde bulunduğu halde daha iştahlı yiyip içmek, ferahlanmak, bir derece daha kuvvetlenmek, tenezzüh etmek için tebdil-i hava ihtiyacını hissedenler saf bir hava bulmak şartıyla nereye olsa giderler ve havanın sert ve mülayim olmasını aramayabilirler ise de maraza ve dermandegân için böyle değildir. Bunlar marazlarının mahiyetine ve bünyelerinin haline göre bir yer intihap etmeye ve tebdil-i hava müessir bir deva makamında görüldüğü cihetle hususi tabibin reyini istihsal eylemeye kendilerini mecbur bilmeliler.

Dersaadet ve civarının letafet-i tabiyesi ve iki menba-ı hayat olan ab ve havası dünyanın hemen hiçbir yerine makis olamayıp şehrin civarındaki sayfiyeleri, nüzhetgâhları -hava itibarıyla- başka bir yerde bulmak da kabil değildir. Bu sebeple tebdil-i havaya İstanbul kadar müsait bir yer gösterilemeyeceği gibi her noktasının hemen bir başka hassası ve misli bulunmayan nevi nevi sularından her birinin başka bir şifası olduğuna da kimse itiraz edemez. Avrupalı ve Amerikalılardan şehrimizi ziyaret edenler ve dünyayı hayliden hayliye dolaşmış olanlar Dersaadet’in letafet-i tabiyesiyle rekabet edebilecek Avrupa’da bir yer gösterememekte ve Amerika’da muntazam ormanlar, hayret-bahşa şelaleler civarında pek latif mevkiler varsa da lüzumundan fazla sulaklığı sıtma ve emraz-ı saire tevlidine hizmet ettiği cihetle bunların derecesi de buradan aşağı olduğunu itiraf etmektedirler.

(…)

Tebdil-i havanın fenn-i tedavide ehemmiyeti o kadardır ki verem gibi şimdiye kadar etibbanın tedaviden aciz kaldığı bir marazın tahfif-i şiddeti ve teşfiyesi ve hastanın idame-i hayatı hususunda en müessir çareyi takviye-i bedende ve tebdil-i havada bulmaktadırlar. Avrupa’da veremin tedavisi için uzun uzun tetkikatta bulunmuş olan muktedir etibbanın en son eserlerine müracaat edilsin: Bunlar müteverrimler için çare-i necat “rutubetsiz açık ve havası gayet saf bir yerde havalanarak, güneşlenerek kavaid-i hıfz-ı sıhhate tamami riayetle yaşamaktır.” demekte müttehittirler.

(…)

Musahabe-i Fenniye yazısı ilk önce Servet-i Fünun Dergisi üzerinde ortaya çıktı.

Gazeteler Doktor Morenhaym isminde birinin eşeklerden yahut keçilerden aldığı serumla veremi tedavi ümidinde bulunduğunu hayvanat üzerinde icra olunan tecrübelerin hüsn-i muvaffakiyet gösterdiğini yazıyorlar. Veremin ilacını bulmak asr-ı hazır etibbası için büyük bir şeref olup bu şerefin kendine nasip olması gayretinde bulunanlar heyet-i etibba içinde pek çoktur. Vaktiyle Doktor Kuh [Robert Koch] bu şerefi kazanmak raddesine gelmiş ise de bulduğu ilaç şifayı temin edememiş ve hatta mahzurlu çıkmıştır.

(…)

Musahabe-i Fenniye yazısı ilk önce Servet-i Fünun Dergisi üzerinde ortaya çıktı.

Verem! Bu düşman-ı hayat-ı beşeriyetin ismini söylemek bile yürekte bir hiss-i teessür uyandırıyor; nice hazin levhaları, elim hatıraları göz önüne getiriyor. İnsan senelerce muhabbet ve refakatiyle istinas ettiği, hayatının bir rüknü olduğuna kani olduğu bir vücudun bu gizli düşmanın hedef-i tahribi olduğunu fark ediyor. Eriyerek, yüreğinde cerihalar açarak, bu cerihaları her gün kurcalayarak, mahvolup gittiğini görüyor. Hem bu teessür bir vücuda, bir şahsa da inhisar etmiyor. Henüz insanların tedavi ve teşfiyesine çare bulamadıkları bu illet-i mühlikenin pençe-i kahrında ezilip giden bir sevgilinin acısı yürekten çıkmamış iken bir refik-i şefikin, bir karînin de yine bunun bi-insaf olan darbe-i mühlikesine uğradığını görüyor.

Bugün terk-i silahtan bahsolunuyor, muharebenin dehşeti göz önünde tecessüm ettiriliyor. İnsanların vahşiyane ve hunrizane bir surette birbirinin hayatını mahv ve ifna etmeleri bu devre-i medeniyete layık görülmüyor.

Nice valideleri ağlatan, bir milleti bazen bütün efradıyla eşk-riz-i yeis ve elem eden muharebelere bir nihayet verilmek isteniliyor. Teslihat ve tedarikât-ı harbiyenin milletler üzerine tahmil ettiği bar-ı ıztırabı ref veyahut tahfif eylemek arzusu izhar olunuyor. Bir millete say ve ameliyle, fikir ve zekâsıyla mühim hizmetler görecek, menfaatler temin eyleyecek efradı askerlikte iptal etmemek çaresini istihsal için uğraşılıyor.

(…)

Doktor Koh’un [Robert Koch] vereme karşı maslü’d-dem ile tedavi usulünden istiane ederek bulduğu deva hassa-i şifaiyesini gösteremedi. İnsaniyetin en birinci hadimlerinden, asrın en mühim ricalinden biri olmak şerefini doktor Koh’a musip etmedi. Mamafih bu zatın tababete hizmeti büyüktür.

(…)

Musahabe-i Fenniye yazısı ilk önce Servet-i Fünun Dergisi üzerinde ortaya çıktı.

Şimdilik veremin sirayetini men için tedabir-i sıhhiyeye riayetten ve mümkün mertebe tufeylat-ı maraziyenin bedenimize duhulünü men etmekten başka çare yoktur.

Doktor Granşe, bu hususta uzun uzadıya tetkikata girişerek, bilhassa Fransa ordularında veremin ziyadeleşmesi nokta-i nazarından tetkikatını yürütmüştür.

Bugün hayvanatın vereme müptela olup olmadığını anlamak için bazı usul-i tıbbiye konulmuştur. Müteverrim hayvanların etlerini yemekten katiyen içtinap etmek lazım geldiği gibi sütü iyiden iyiye kaynatmadan, eti ziyadece pişirmeden yememek vereme karşı tedabir-i sıhhiyenin birincilerindendir.

(…)

Etibba şimdiye kadar bir hastanın müteverrim olduğunu yüzüne karşı söylemekten muhterizdiler. Fakat Granşe, Darmbarg gibi doktorlar bunun katiyen aleyhinde bulunarak, her hâlde bir hastanın verem olup olmadığını layıkıyla teşhis ederek, hastalığını diplomatça kendisine söylemeyi elzem görüyorlar. Veremin esbab-ı sirayeti kendisine anlatılırsa en yakın akrabasını, eviddasını bu hastalığa uğratmak bir cinayet mertebesinde günah olduğu kendine bildirilirse sirayet-i emraza bir dereceye kadar set çekilmiş olacağı mülahazasındadırlar.

(…)

Musahabe-i Fenniye yazısı ilk önce Servet-i Fünun Dergisi üzerinde ortaya çıktı.

Telebbüs için olsun, tefrişât için olsun kadınların tabına bir kumaş intihabı terk olunursa bunun mutlak ipekli olmasını isterler. İpekli akmişe birçok cihetlerle yün mensucatının madununda ise de ne çare ki itibarı ziyadedir. Harareti nakilde yani vücudu tesirat-ı hariciyeden muhafazada yünlü kumaşların yerini hiçbir şey tutamaz. Fakat ipek kumaşlar da rengîn manzarası, şaşaası cihetiyle nazar-ı itibardan düşmüyor.

(…)

İpekli kumaşların yünlüler gibi yıkanıp temizlenmemesi, vücudu muhafazaya yaramamasıyla beraber yine bu uğurda pek çok emek sarf edilmekte, pek çok paralar verilmektedir. Her nasılsa ipekli kumaşlar bir kibarlık eseri addedilmiş, düğünlerde, derneklerde yünlü kumaş giymek adeta ayıp görülmekte bulunmuştur. Bu hal bize mahsus değildir. Medeni alemin her tarafında böyledir…. Mini mini böceklerin mahsulü olan ipeği almak için hayli zahmet çekilmektedir. Cesim dut tarlaları yetiştirmekten tutarak böcekçiliğin bin türlü mezahimini sayıp dökmeye lüzum yok.

(…)

Evet pamuk dediğimiz mebzul mahsul-i nebatiyi yünlü kumaşlara karıştırarak bunları ucuz fiyatla satmaya erbab-ı sanat ve ticaret muktedir oldukları gibi saf ipekli diye ticaretgâha çıkarılan kumaşların kısm-ı âzamı da pamuk karışık olup bu suretle akmişe-i harirîyenin tenzil fiyatına muvaffakiyet elvermektedir.

(…)

Avrupa’da böyle suni ipek yapar bir iki fabrika meydana gelmiş ve bunların mahsulatından ucuzca ipek kumaşlar nesiç edilmeye başlanmıştır. Şu hâlde artık ipek diye giydiğimiz parlak ve rengarenk kumaşlarda bir tel ipek bulunmadığını tahattur edebiliriz.

(…)

Musahabe-i Fenniye yazısı ilk önce Servet-i Fünun Dergisi üzerinde ortaya çıktı.

Doktor Nikol [Nicole] Efendi’nin ihzar ettiği “serum”, Doktor Denis’in serumuna müşabih olduğu söylenmiş ise de bu bapta Doktor Nikol’ün himmet-i mahsusası masruf olduğu veba-i bakarî ile illetin hüküm sürdüğü yerde musap olup kuvvet-i bedeniyesinin mukavemetiyle kurtulmuş olan hayvanlardan alınacağı yerde serum almak için Doktor Nikol’ün bazı hayvanatı illetle aşıladığı ve müşahede altında bulundurduğu ve bunlardan aldığı serumla illetin hüküm sürdüğü bir mahaldeki hayvanları ve ilk devrede musap olanları tedavi ve muhafaza eylediği bu bapta muşahedat ve tetkikatta bulunanların taht-ı tasdikindedir.

(…)

Musahabe-i Fenniye yazısı ilk önce Servet-i Fünun Dergisi üzerinde ortaya çıktı.

Tabiatın esrarına vakıf olabilmek, hilkatin künh ve mahiyetini tamamıyla keşfetmek insan için müteassirdir. Kâinatı seyir ve temaşaya dalan, ecramın harekâtını hesap eden, buut ve mesafesini, vezin ve sıkletini tayine kudret bulan insan hala kendi nefsini tamamıyla idrak edememiştir. En büyük hükema halas-ı hikemiyatı “marifet’ün-nefs”te göstermiştir. İnsan hakkındaki tahkikat ve tetkikatın sahası pek vasidir. Rahm-ı maderde bir katreden, daha doğrusu bir huveyne ile bir beyzadan nasıl meydana geliyor? Ne surette neşv ü nema buluyor? Bu teşekkülat ve tekemmülat ne yolda hâsıl oluyor? İşte buralarını tahkik, serair-i fıtratı taharri etmektir.

Değil insanın, bir buğday tanesinin vücud-pezir olması da bâdi-i hayrettir. Bir buğday tanesinde bir kuvvet mündemiçtir. Bu kuvvetin inkişafında bir sırr-i tabiat varsa bunu keşfedebilmek bile pek güçtür.

Bir insanın ruşeym, cenin hallerinde tufuliyet, şebabet devirlerinde geçirdiği tahavvülatı tetkikten ve bu tahavvülatın tabi olduğu kavanin-i fıtratı keşif ve izhar için sarf-ı gayretten kat-ı nazar yalnız rahm-ı madere düşen bir vücudun ne surette kız yahut erkek olarak teşekkül ettiğine akıl erdirebilmek kabil mi? Erbab-ı marifet saha-i tabiatı noktası noktasına keşfetmek, serair-i hilkati idrak-ı beşerin kudreti dairesinde hal ve tefsir eylemek için ne kadar çalışılmıştır ve çalışıyorlar. Halbuki bu noktayı katiyen hal ve izah edebilmekten hâlâ acizdirler. Ruşeymin kız ya erkek olarak vücut bulması, teşekkül etmesi için bir takım nazariyat-ı fenniye meydana konulmamış değildir. Fakat nazariyelerin taaddüdü bu hususta henüz itminan-ı tam hâsıl olmadığına, erbab-ı fence bu sırr-ı hilkatin malum bulunmadığına en büyük delildir.

(…)

Musahabe-i Fenniye yazısı ilk önce Servet-i Fünun Dergisi üzerinde ortaya çıktı.

Bazı emrazın, bahusus mikroptan tevellüt eden emraz-ı sariyenin tedavisinde “maslüddem”in pek çok tesirat-ı şifaiyesi görüldüğü ve bu usul-i tedavi keşfiyat-ı tıbbiyenin en mükemellerinden addolunduğu birçok defa izah edilmiştir. Bu tedavinin esası şudur: Maraz tevlit eden mikrobu üretmek, bunu bir hayvana zerk etmek, hayvanı bu mikropla ve tevlit ettiği maraz ile ülfet ettirmek, bu hayvanın kanından serumunu yani sulu kısmını alıp bir tedbir-i tahaffuzî, maraz zahir ise, bir tedavi olmak üzere bunu vücud-ı beşere şırınga etmek.

(…)

Musahabe-i Fenniye yazısı ilk önce Servet-i Fünun Dergisi üzerinde ortaya çıktı.

1894’te hastalık Formoz [Formosa] Adası karşısındaki sahilde müşahede edilmiştir. Çin vebası halihazırda sönmekten çok uzaktır.

1888’de veba Moğolistan’da zuhur eylemiş ve Yersin Serumu bazı hastalar üzerinde tecrübe olunmuştur. 1899’da hastalık Anam’da [Vietnam] Mösyö Yersin’in bir laboratuvar tesis ettiği (Nha Trang)’da zuhur eylemiştir. Pek yakın bir zamanda hıyarcıklı veba alaimi haiz bir hastalığın Çin’in hudud-ı şimaliyesinde (Baykal Gölü) civarında görüldüğü mezkûrdur.

(…)

Makale-i Sıhhiye: Veba – Taun yazısı ilk önce Servet-i Fünun Dergisi üzerinde ortaya çıktı.